Vệ sinh nhà cửa sau mưa lũ là việc vất vả nhưng phải làm đúng thứ tự. Nước rút để lại bùn, rác, mùi hôi, giếng đục, đồ điện ướt sũng. Ai cũng muốn dọn cho nhanh để nhà cửa sạch sẽ lại, nhưng đây cũng là lúc dễ bị điện giật, dễ đứt tay đứt chân, dễ đau bụng, tiêu chảy, ngứa ngáy nhất.
Nhiều tai nạn sau lũ không xảy ra lúc nước lên mà xảy ra lúc dọn dẹp: cắm lại cái quạt còn ướt, lội vào nhà tối không biết có dây điện rơi, bê tủ nặng lúc người đã mệt lả. Bài này sắp xếp các việc theo thứ tự nên làm, dựa trên khuyến cáo của ngành y tế, để cả nhà vừa dọn được nhà vừa giữ được sức khỏe.
1. An toàn điện trước tiên
Nước và điện là cặp nguy hiểm nhất sau lũ. Trước khi làm bất cứ việc gì khác:
- Chưa bật cầu dao khi ổ cắm, dây điện, thiết bị còn ướt hoặc còn dính bùn.
- Thấy dây điện đứt, cột điện nghiêng: tránh xa, không tự xử lý, báo ngay cho ngành điện.
- Đồ điện bị ngập như tủ lạnh, máy bơm, quạt, bình nóng lạnh: để khô hẳn, nhờ thợ kiểm tra trước khi dùng lại.
- Nghi trong nhà bị rò điện, chạm vào tường thấy tê: ngắt cầu dao tổng, gọi thợ điện, không tự mò.
- Đi ủng cao su, không đi chân trần khi dọn chỗ còn nước.
2. Kiểm tra nhà trước khi vào lại
Đứng ngoài nhìn kỹ trước khi bước vào: tường có vết nứt mới không, nền có lún không, mái có xô lệch không, cửa có bị kẹt vì khung nhà biến dạng không. Nhà vách đất, nhà cũ, nhà ngập lâu ngày dễ sụt bất ngờ. Có dấu hiệu nguy hiểm thì chưa vào, báo trưởng thôn hoặc xã để được kiểm tra.
Sau lũ, rắn, rết, chuột thường trú trong đống đồ đạc, gầm giường, góc bếp. Dùng gậy dài gạt đồ trước khi thò tay vào, mở cửa cho sáng, đi lại có đèn pin. Nhà có mùi gas thì không bật lửa, không bật công tắc điện, mở hết cửa và ra ngoài ngay.
3. Dọn bùn, rác đúng cách
Một vài nguyên tắc giúp dọn nhanh mà không ốm:
- Mang ủng, găng tay, khẩu trang khi dọn. Vết thương hở thì băng kín, tránh để tiếp xúc với bùn và nước bẩn.
- Xúc bùn ra khi còn ướt, dễ hơn để khô cứng lại.
- Rửa sàn, tường bằng nước sạch, sau đó lau bằng nước có pha chất tẩy rửa hoặc khử khuẩn theo hướng dẫn trên bao bì.
- Mở cửa cho nhà thông thoáng, phơi chăn màn, quần áo, đồ gỗ ra nắng.
- Đồ đạc ngấm nước bẩn lâu như nệm, gối, thảm khó làm sạch thì nên bỏ.
- Gom rác vào chỗ tập kết theo hướng dẫn của thôn, xã, không đổ xuống sông, mương.
- Xác gia súc, gia cầm chết: không ăn, không bán, chôn sâu, rắc vôi, xa nguồn nước, hoặc báo xã để được hướng dẫn.
Dọn từ trên xuống dưới, từ trong ra ngoài. Chia việc cho từng người, người khỏe làm việc nặng, người già trông trẻ và lo nước uống. Nghỉ giữa giờ, uống đủ nước, đừng cố làm một mạch đến kiệt sức.
4. Làm sạch giếng, bể và nước sinh hoạt
Theo khuyến cáo của Bộ Y tế, khi chưa có nước sạch, bà con có thể làm sạch nước bằng phèn, khử khuẩn bằng Cloramin B hoặc viên khử khuẩn được ngành y tế hướng dẫn, và luôn đun sôi trước khi uống:
- Giếng bị ngập: bơm hoặc múc cạn nước đục, để nước mới lên rồi xử lý theo hướng dẫn của trạm y tế xã, thường là làm trong bằng phèn và khử khuẩn bằng Cloramin B đúng liều.
- Bể, chum chứa nước: cọ rửa sạch, khử khuẩn trước khi chứa nước mới.
- Nước uống: luôn đun sôi để nguội. Không chắc nguồn nước thì dùng nước đóng chai.
- Không dùng nước lũ để rửa rau, vo gạo, đánh răng.
- Rửa tay bằng xà phòng trước khi ăn, sau khi đi vệ sinh, sau khi dọn dẹp.
Cloramin B và viên khử khuẩn phải dùng đúng liều ghi trên bao bì hoặc theo hướng dẫn của cán bộ y tế, dùng quá liều không làm nước sạch hơn mà còn có hại. Nước trong chưa chắc đã sạch. Sau khi xử lý giếng, vẫn nên đun sôi trước khi uống.
5. Thực phẩm và bếp núc
Ăn uống sau lũ là chỗ dễ sơ suất nhất, vì ai cũng tiếc của:
- Thực phẩm đã ngâm nước lũ: bỏ đi, kể cả đồ đóng gói nếu bao bì bị rách, phồng.
- Lúa gạo bị ướt, mốc: không ăn, không cho gia súc ăn đồ đã mốc.
- Tủ lạnh mất điện lâu ngày: kiểm tra kỹ thịt cá, có mùi lạ thì bỏ.
- Bát đĩa, nồi niêu: rửa sạch bằng nước sạch, tráng nước sôi trước khi dùng.
- Nấu chín, ăn nóng. Đồ ăn để qua đêm không đậy thì không ăn.
6. Máy phát điện, bếp than và khí độc
Khi mất điện kéo dài, nhiều nhà mượn máy phát điện hoặc đốt bếp than để nấu, sưởi. Không bao giờ chạy máy phát điện, đốt bếp than, bếp củi trong phòng kín hoặc trong nhà đóng cửa. Khí thải có khí CO không màu, không mùi, có thể gây ngộ độc, thậm chí tử vong khi đang ngủ. Đặt máy phát ngoài trời, xa cửa sổ, và để nhà thông thoáng.
7. Các bệnh hay gặp sau lũ
Theo ngành y tế, sau mưa lũ cần đề phòng nhất là các bệnh sau:
- Tiêu chảy, đau bụng, lỵ do ăn uống không sạch.
- Đau mắt đỏ: không dùng chung khăn mặt, chậu rửa; rửa mắt bằng nước muối sinh lý; đi khám khi mắt đau nhiều, nhìn mờ.
- Bệnh ngoài da, nấm kẽ chân do ngâm nước lâu: rửa sạch, lau khô chân sau mỗi lần lội nước.
- Sốt xuất huyết: nước đọng sau lũ là nơi muỗi đẻ trứng, cần lật úp, đổ bỏ vật chứa nước.
- Bệnh do xoắn khuẩn Leptospira, lây qua nước, bùn nhiễm nước tiểu chuột và gia súc khi lội nước có vết xước: sốt, đau cơ nhất là bắp chân sau khi lội nước lũ thì đi khám ngay.
- Vết thương do đinh, mảnh tôn, mảnh kính: rửa sạch, sát khuẩn, đến trạm y tế để được tư vấn tiêm phòng uốn ván.
Sốt cao, tiêu chảy nhiều lần, nôn liên tục, trẻ li bì, người già mệt lả: đưa đến trạm y tế xã ngay hoặc gọi 115. Đừng đợi dọn xong nhà mới đi khám.
8. Hỏi thăm hàng xóm, nhất là người già
Sau mưa lũ, những nhà neo người như ông bà sống một mình, nhà có người ốm, người khuyết tật thường khó tự xoay xở. Một buổi sang phụ dọn bùn, một bình nước sạch mang sang, một lời hỏi thăm qua điện thoại cho con cháu họ ở xa: đó là cái tình làng xóm quý nhất lúc khó khăn.
Con cháu đi làm xa có thể gọi về hỏi xem nhà có hư hỏng gì, nhờ hàng xóm tin cậy sang xem giúp, và tìm thợ cho bố mẹ thay vì để ông bà tự trèo lên mái.
Làm việc này trên Tiện Ích Địa Phương
Tiện Ích Địa Phương là ứng dụng tiện ích của khu vực, đang chuẩn bị ra mắt, bắt đầu với Tiện Ích Nga Sơn. Sau mưa lũ, ứng dụng giúp bà con:
- Thợ sửa: thợ điện, thợ nước, thợ sửa nhà trong vùng, đã được Ban quản trị khu vực xác minh, có ảnh thật, khu vực nhận làm và đánh giá của người đã thuê.
- Vật liệu xây dựng: cửa hàng tôn, ngói, xi măng gần nhà để mua đồ sửa mái, sửa tường.
- Thông báo địa phương: hướng dẫn khắc phục, lịch phát nước sạch, lịch phun khử khuẩn của xã khi có.
- Danh bạ công: số trạm y tế, ủy ban xã, có nút gọi và chỉ đường.
Người dân dùng miễn phí. Ứng dụng chỉ kết nối, bạn gọi thẳng cho thợ hoặc cửa hàng và thỏa thuận giá với họ. Ứng dụng không phải của Nhà nước và không thay các số khẩn cấp 112, 113, 114, 115.
Câu hỏi thường gặp
Tủ lạnh bị ngập có dùng lại được không?
Có thể, nếu để khô hoàn toàn và được thợ kiểm tra. Không cắm điện ngay sau khi nước rút. Thực phẩm trong tủ đã ngâm nước thì bỏ.
Nước giếng đã trong rồi, uống được chưa?
Nước trong chưa chắc đã sạch. Sau khi xử lý giếng theo hướng dẫn của trạm y tế, vẫn nên đun sôi trước khi uống.
Dùng Cloramin B bao nhiêu là đủ?
Làm đúng theo hướng dẫn trên bao bì hoặc hỏi cán bộ trạm y tế xã, vì liều cho nước uống, nước rửa sàn và nước giếng khác nhau. Không tự ý tăng liều.
Lội nước lũ xong bị sốt, đau bắp chân có sao không?
Nên đi khám sớm và kể với bác sĩ là đã lội nước lũ, vì đó có thể là dấu hiệu bệnh do xoắn khuẩn Leptospira, cần được điều trị kịp thời.
Nhà bị hư hỏng nặng thì báo ai?
Báo trưởng thôn và ủy ban xã để được ghi nhận, kiểm tra an toàn và hướng dẫn hỗ trợ theo quy định. Chụp ảnh lại hiện trạng trước khi dọn.
Nước rút rồi, nhà sẽ sạch lại. Điều quan trọng nhất là cả nhà khỏe mạnh, an toàn. Chia sẻ bài này cho người thân ở vùng trũng, ven sông, ven biển.
Nguồn tham khảo:
- Cục Phòng bệnh, Bộ Y tế, hướng dẫn người dân các biện pháp làm sạch nước sau mưa lũ (VnEconomy đưa tin): vneconomy.vn/cuc-phong-benh-bo-y-te-huong-dan-nguoi-dan-cac-bien-phap-lam-sach-nuoc-de-su-dung-sau-mua-lu.htm
- Bệnh viện Quân y 175, Phòng chống các bệnh truyền nhiễm sau mưa bão, ngập lụt: benhvien175.vn/vi/bai-viet/alo-bac-si/phong-chong-cac-benh-truyen-nhiem-sau-mua-bao-ngap-lut
- Bộ Y tế: moh.gov.vn
Ảnh: dọn dẹp sau bão Nari ở Việt Nam năm 2013 (ảnh minh hoạ), tác giả Peter van der Sluijs, CC BY-SA 3.0; ảnh bìa: thiệt hại do bão Yagi ở Hà Nội năm 2024 (ảnh minh hoạ), tác giả T1980, CC BY 4.0. Nguồn: Wikimedia Commons.
