Thuê giúp việc chăm người già là chuyện mà nhiều gia đình ở quê từng nghĩ tới mà chưa dám làm. Con trai làm ở khu công nghiệp, con gái lấy chồng xa, ở nhà chỉ còn hai ông bà. Một hôm mẹ gọi điện, giọng mệt, kể bố trượt chân ở sân giếng. Cúp máy rồi mà lòng cứ thấp thỏm, vì từ chỗ làm về nhà mất cả buổi.
Thuê người đến giúp là một cách, nhưng giao bố mẹ cho người lạ thì ai cũng lo: tìm ở đâu, hỏi gì, trả công thế nào, ký giấy gì, mình ở xa thì biết người ta làm ra sao. Bài này đi lần lượt từng bước, từ lúc nghĩ tới chuyện thuê người cho đến khi việc đã chạy ổn.
Xác định nhu cầu trước khi thuê giúp việc chăm người già
Câu hỏi đầu tiên không phải là thuê ai, mà là bố mẹ cần gì. Ngồi lại với bố mẹ, với anh chị em, ghi ra giấy:
- Việc nhà: nấu cơm, giặt giũ, dọn dẹp, đi chợ.
- Chăm sóc cá nhân: tắm rửa, thay đồ, đỡ đi lại, đưa đi vệ sinh.
- Thuốc men, khám bệnh: nhắc uống thuốc đúng giờ, đưa đi tái khám.
- Bầu bạn: nói chuyện, đi dạo, để ông bà đỡ buồn.
- Thời gian: vài buổi một tuần, cả ngày, hay ở lại cả đêm.
Nếu bố mẹ có bệnh cần làm thủ thuật y tế như tiêm, thay băng vết thương, chăm sóc ống thông, thì đó là việc của nhân viên y tế. Người giúp việc gia đình thường không được đào tạo để làm. Hỏi bác sĩ hoặc trạm y tế xã xem những việc nào người nhà làm được, việc nào phải có người có chuyên môn.
Và quan trọng nhất: hỏi ý bố mẹ. Nhiều cụ ngại có người lạ trong nhà. Nói cho bố mẹ hiểu người đến là để đỡ việc, để con yên tâm, và để bố mẹ cùng chọn người.
Tìm người và phỏng vấn: hỏi gì cho đúng
Người giới thiệu từ hàng xóm, họ hàng là nguồn được tin nhất ở quê. Ngoài ra có thể tìm qua dịch vụ giúp việc trong khu vực. Dù tìm cách nào, vẫn nên gặp trực tiếp, tốt nhất là ngay tại nhà bố mẹ, có bố mẹ ngồi cùng. Nếu con ở xa, gọi video vào buổi gặp.
- Đã từng chăm người già chưa, chăm bao lâu, người đó bị bệnh gì.
- Xử lý thế nào nếu ông bà ngã, khó thở, lơ mơ. Câu trả lời đúng là gọi 115 và gọi ngay cho người nhà.
- Nấu được món mềm, món ăn kiêng không (ít muối, ít đường).
- Thời gian rảnh, có con nhỏ hay việc riêng nào phải nghỉ đột xuất không.
- Có điện thoại, biết nhắn tin, gọi video không.
- Cho xem căn cước để biết đúng tên, đúng địa chỉ.
Gọi cho một hai gia đình người đó từng làm để hỏi thêm. Để ý cả cách người ấy nói chuyện với bố mẹ mình: có nhẹ nhàng, có kiên nhẫn không. Phỏng vấn xong, hỏi bố mẹ thấy thế nào. Ông bà ưng thì mới bền.
Thỏa thuận và hợp đồng: luật nói gì
Bộ luật Lao động 2019 có riêng một mục về lao động là người giúp việc gia đình. Theo đó, người giúp việc gia đình là người làm thường xuyên các công việc trong gia đình của một hoặc nhiều hộ, trong đó có chăm sóc người già, người bệnh. Một số điểm chính:
- Hợp đồng lao động phải giao kết bằng văn bản (Điều 162 Bộ luật Lao động 2019, và Nghị định 145/2020/NĐ-CP).
- Thời hạn hợp đồng do hai bên thỏa thuận. Mỗi bên có quyền chấm dứt hợp đồng bất kỳ lúc nào nhưng phải báo trước ít nhất 15 ngày.
- Người thuê phải trả cho người giúp việc khoản tiền bảo hiểm xã hội, bảo hiểm y tế cùng lúc trả lương, để người giúp việc tự tham gia (Điều 163).
- Người thuê phải tôn trọng danh dự, nhân phẩm; bố trí chỗ ăn, ở hợp vệ sinh nếu có thỏa thuận.
- Nghiêm cấm ngược đãi, quấy rối, dùng vũ lực, giao việc không theo hợp đồng, và giữ giấy tờ tùy thân của người giúp việc.
Trong hợp đồng nên ghi rõ: công việc cụ thể, giờ làm, ngày nghỉ, có ở lại hay không, tiền công và ngày trả, cách tính khi làm thêm, ăn ở thế nào, báo trước bao lâu khi nghỉ. Nếu chỉ thuê theo giờ vài buổi một tuần, vẫn nên viết một tờ thỏa thuận ngắn có chữ ký hai bên. Có giấy rõ ràng thì sau này đỡ hiểu lầm cho cả hai.
Mức tiền công tùy người, tùy việc và thời gian làm. Bài này không ghi con số nào, bạn hỏi trực tiếp và thỏa thuận với người giúp việc. Quy định có thể thay đổi, có điều gì chưa rõ thì hỏi thêm cán bộ lao động, xã hội ở xã.
Buổi làm đầu tiên: có người nhà ở cùng
Nếu được, con về nhà ngày đầu, hoặc nhờ một người họ hàng gần ở cùng cả buổi. Đây là lúc dặn dò kỹ nhất.
- Dẫn đi một vòng nhà: chỗ để thuốc, cầu dao điện, van ga, chỗ trơn dễ ngã.
- Viết ra giấy lịch uống thuốc của bố mẹ, dán ở chỗ dễ thấy.
- Ghi số điện thoại của các con, của hàng xóm gần nhất, của trạm y tế xã, và số 115.
- Nói rõ thói quen của ông bà: giờ ăn, giờ ngủ, món thích, món kiêng.
- Thống nhất cách báo tin: mỗi ngày nhắn một tin ngắn, có chuyện bất thường thì gọi ngay.
Tuần đầu là tuần thử. Hai bên cùng nhìn lại cuối tuần: việc gì ổn, việc gì cần điều chỉnh.
Theo dõi từ xa mà không làm người giúp việc khó chịu
- Gọi video cho bố mẹ vào một giờ cố định mỗi ngày. Nghe giọng, nhìn sắc mặt bố mẹ là biết nhiều điều.
- Nhờ một người hàng xóm tin cậy thỉnh thoảng ghé qua.
- Nếu lắp camera, nói rõ với người giúp việc trước, chỉ đặt ở khu vực chung như phòng khách, sân. Không đặt ở nhà tắm hay chỗ nghỉ riêng của người giúp việc.
- Về thăm nhà đột xuất một vài lần trong tháng đầu.
- Hỏi bố mẹ riêng, nhẹ nhàng: ăn có ngon không, có điều gì không vui không.
Theo dõi là để yên tâm, không phải để bắt lỗi. Người giúp việc được tin tưởng và đối xử tử tế thường làm lâu và tận tâm hơn. Trả công đúng hẹn, cho nghỉ đúng ngày, cảm ơn khi họ làm tốt.
Dấu hiệu cần nói chuyện lại hoặc đổi người
- Bố mẹ sụt cân, người không sạch sẽ, quần áo bẩn lâu ngày.
- Thuốc còn nguyên vỉ, uống sai giờ, sai liều.
- Trên người bố mẹ có vết bầm không giải thích được.
- Bố mẹ sợ sệt, ít nói hẳn, hoặc ngại nhắc tới người giúp việc.
- Đồ đạc, tiền bạc trong nhà hay thất lạc.
- Người giúp việc thường xuyên vắng không báo, không nghe máy.
Chuyện nhỏ thì nói thẳng, góp ý cụ thể. Chuyện lớn như dấu hiệu bạo hành thì dừng ngay, đưa bố mẹ đi khám và báo công an xã. Khi chấm dứt hợp đồng thông thường, nhớ báo trước theo thỏa thuận và thanh toán đủ tiền công.
Tìm người giúp việc trên Tiện Ích Địa Phương
Trong ứng dụng Tiện Ích Nga Sơn, Giúp việc là một mục kết nối miễn phí. Con ở xa cũng mở được để xem người làm dịch vụ giúp việc quanh nhà bố mẹ, rồi gọi thẳng cho họ.
- Gian hàng chỉ hiện công khai sau khi Ban quản trị khu vực xác minh hồ sơ. Bạn vẫn nên gặp mặt, xem căn cước và hỏi người giới thiệu như hướng dẫn ở trên.
- Giá trong gian hàng là giá tham khảo do người làm dịch vụ tự đưa lên. Tiền công do hai bên thỏa thuận, bạn trả trực tiếp cho người giúp việc. Tiện Ích Địa Phương không thu tiền của người dân.
- Nhắn tin trong ứng dụng có che số điện thoại và cảnh báo lừa đảo.
- Chỉ người đã thật sự liên hệ mới được đánh giá, nên đánh giá phản ánh trải nghiệm thật.
- Mục Khẩn cấp lưu sẵn trên máy, mất mạng vẫn mở được. Cài cho bố mẹ và cho cả người giúp việc.
Câu hỏi thường gặp
Thuê người giúp việc theo giờ có phải làm hợp đồng không?
Bộ luật Lao động yêu cầu hợp đồng bằng văn bản với người giúp việc gia đình làm thường xuyên. Với kiểu làm theo giờ, vài buổi một tuần, bạn vẫn nên có một tờ thỏa thuận ghi rõ việc, giờ, tiền công và cách báo nghỉ. Nếu chưa chắc trường hợp của nhà mình, hỏi cán bộ lao động, xã hội ở xã.
Có phải đóng bảo hiểm cho người giúp việc không?
Theo Điều 163 Bộ luật Lao động 2019, người thuê trả cho người giúp việc khoản tiền bảo hiểm xã hội, bảo hiểm y tế cùng lúc trả lương, để người giúp việc tự đóng. Hai bên nên ghi rõ khoản này trong hợp đồng.
Người giúp việc có được giữ căn cước của mình làm tin không, hay mình giữ của họ?
Người thuê không được giữ giấy tờ tùy thân của người giúp việc, đây là hành vi bị cấm. Bạn chỉ nên xem, ghi lại hoặc chụp thông tin khi người đó đồng ý.
Bố mẹ không chịu có người lạ trong nhà thì làm sao?
Bắt đầu nhẹ: thuê vài buổi một tuần cho việc dọn dẹp, nấu nướng, để ông bà quen dần. Cho bố mẹ cùng chọn người, và chọn người gần nhà, có người quen giới thiệu thì ông bà dễ cởi mở hơn.
Tiện Ích Địa Phương có nhận tiền công hộ không?
Không. Ứng dụng chỉ kết nối để bạn tìm và liên hệ người làm dịch vụ. Tiền công bạn trả trực tiếp cho người giúp việc. Ai nhân danh ứng dụng đòi bạn chuyển tiền thì đừng chuyển.
Lời cuối
Thuê người chăm bố mẹ không phải là bớt thương, mà là để tình thương có thêm một đôi tay ở gần. Chọn kỹ, nói rõ, và gọi về mỗi ngày. Nếu bạn có anh chị em, bạn bè cũng đang lo cho bố mẹ ở quê, chia sẻ bài này cho họ nhé.
Nguồn tham khảo
- Bộ luật Lao động 2019 (số 45/2019/QH14), Mục 3 Chương XI, Điều 161 đến 165 về lao động là người giúp việc gia đình.
- Nghị định 145/2020/NĐ-CP quy định chi tiết Bộ luật Lao động về điều kiện lao động và quan hệ lao động.
- Luật sư Việt Nam: Các quy định của Bộ luật Lao động năm 2019 về lao động giúp việc gia đình, https://lsvn.vn/cac-quy-dinh-cua-bo-luat-lao-dong-nam-2019-ve-lao-dong-giup-viec-gia-dinh1651677389-a118360.html
- Báo Quốc tế: Quy định về lao động là người giúp việc gia đình, https://baoquocte.vn/quy-dinh-ve-lao-dong-la-nguoi-giup-viec-gia-dinh-240203.html
