Phòng rét cho người già là việc mà nhà nào ở quê cũng phải lo mỗi khi gió mùa đông bắc tràn về. Sáng sớm, sương còn trắng ngoài ngõ, ông đã dậy ra sân như mọi ngày. Bà thì ngại lạnh, đóng kín cửa, kéo cái bếp than vào phòng cho ấm. Hai thói quen tưởng bình thường ấy lại là hai trong những nguy cơ lớn nhất của mùa rét.
Người cao tuổi, trẻ nhỏ, phụ nữ có thai và người có bệnh mạn tính như tăng huyết áp, hen là những người dễ bị ảnh hưởng nhất khi trời rét. Bài này nói rõ rét đậm, rét hại là gì, những dấu hiệu nguy hiểm phải nhận ra sớm, và cách giữ ấm, sưởi ấm cho đúng, theo khuyến cáo của Bộ Y tế.
Rét đậm, rét hại là gì?
Theo Quyết định 18/2021/QĐ-TTg của Thủ tướng Chính phủ về dự báo, cảnh báo thiên tai:
- Rét đậm là khi nhiệt độ không khí trung bình ngày xuống dưới 15°C.
- Rét hại là khi nhiệt độ không khí trung bình ngày xuống dưới 13°C.
Lưu ý đây là nhiệt độ trung bình cả ngày, nên lúc sáng sớm và đêm khuya thường còn lạnh hơn nhiều. Khi bản tin thời tiết báo rét đậm, rét hại, cả nhà nên bắt đầu làm những việc dưới đây ngay, đừng chờ người già kêu lạnh mới lo.
Dấu hiệu nguy hiểm cần nhận ra sớm
Hạ thân nhiệt
Hạ thân nhiệt là khi cơ thể mất nhiệt nhanh hơn tạo ra, thân nhiệt tụt xuống dưới 35°C. Người già có thể bị ngay trong nhà nếu nhà lạnh, ăn ít, mặc không đủ ấm.
- Run lập cập, da lạnh, tái.
- Nói chậm, nói lắp, lơ mơ, lú lẫn, buồn ngủ bất thường.
- Cử động chậm chạp, vụng về.
- Ở người rất già, có khi không run nhiều, chỉ thấy lừ đừ, mệt lả.
- Ở trẻ sơ sinh: da lạnh, có khi ửng đỏ, bỏ bú, quấy hoặc li bì.
Gặp những dấu hiệu này: đưa người bệnh vào chỗ ấm, thay đồ ướt, đắp chăn, cho uống nước ấm nếu còn tỉnh, và gọi 115 hoặc đưa đến cơ sở y tế. Không chà xát mạnh, không ngâm nước nóng, không cho uống rượu.
Đột quỵ
Trời lạnh làm mạch máu co lại, huyết áp dễ tăng, nên mùa rét có nhiều ca đột quỵ ở người cao tuổi, nhất là lúc sáng sớm. Nhớ các dấu hiệu:
- Méo miệng, mặt lệch một bên.
- Tay chân yếu hoặc tê một bên.
- Nói khó, nói ngọng, không hiểu lời người khác.
- Đột ngột nhìn mờ, chóng mặt, đi loạng choạng, đau đầu dữ dội.
Chỉ cần một dấu hiệu là gọi 115 ngay, ghi nhớ giờ bắt đầu có triệu chứng. Đột quỵ được cấp cứu càng sớm thì càng nhiều cơ hội hồi phục. Không cạo gió, không chích máu đầu ngón tay, không tự cho uống thuốc rồi chờ xem.
Phòng rét cho người già: giữ ấm đúng cách
- Mặc nhiều lớp áo vừa người thay vì một áo thật dày. Giữ ấm đầu, cổ, ngực, bàn tay, bàn chân: đội mũ, quàng khăn, đi tất, đeo găng.
- Hạn chế ra ngoài khi trời quá lạnh, nhất là từ tối đến sáng sớm. Ngủ dậy nên nằm trong chăn vận động tay chân vài phút rồi mới ngồi dậy, mặc ấm rồi mới ra khỏi phòng.
- Giữ cơ thể khô ráo. Áo ướt mồ hôi hay ướt mưa thì thay ngay.
- Tắm bằng nước ấm, ở chỗ kín gió, tắm nhanh, không tắm khuya. Lau khô người và mặc ấm ngay sau khi tắm.
- Người có bệnh huyết áp, tim mạch, tiểu đường dùng thuốc đều đặn theo đơn, không tự bỏ thuốc.
- Phòng ngủ kín gió lùa nhưng vẫn cần thoáng khí, không bịt kín hoàn toàn.
Giữ ấm cho trẻ nhỏ
- Mặc cho trẻ nhiều lớp mỏng, giữ ấm đầu, cổ, bàn chân. Không ủ quá nhiều đến mức trẻ vã mồ hôi, vì áo ướt mồ hôi lại làm trẻ lạnh và dễ ốm.
- Sờ gáy hoặc lưng trẻ để biết trẻ có đủ ấm, đừng dựa vào bàn tay, bàn chân.
- Trẻ nhỏ ngủ nằm ngửa, không trùm chăn kín mặt.
- Không để trẻ chơi gần máy sưởi, lò sưởi.
- Rửa tay, vệ sinh mũi họng cho trẻ; trẻ ho, sốt, khò khè thì đưa đi khám sớm.
Sưởi ấm an toàn, tránh ngộ độc khí than
Mỗi mùa rét, báo chí lại đưa tin những gia đình bị ngộ độc vì đốt than sưởi trong phòng kín. Than, củi khi cháy trong phòng thiếu khí sinh ra khí CO. Khí này không màu, không mùi, nên người ngủ không hề biết. Hít nhiều khí CO có thể hôn mê và tử vong rất nhanh, nhất là trẻ nhỏ, phụ nữ có thai, người già có bệnh tim phổi; người qua khỏi cũng có thể để lại di chứng.
- Tuyệt đối không đốt than, củi để sưởi trong phòng kín, không để bếp than trong phòng ngủ khi ngủ.
- Nếu buộc phải đốt than, củi trong nhà thì mở cửa cho thông khí và có người thức trông.
- Không chạy máy phát điện trong nhà hay trong chỗ kín.
- Không để máy sưởi, đèn sưởi gần chăn màn, quần áo, rèm cửa; không phủ đồ lên máy; tắt khi ra khỏi phòng.
- Kiểm tra chăn điện, dây điện trước khi dùng. Dây sờn, ổ cắm lỏng thì thay, không dùng tạm.
- Người già, người tiểu đường kém cảm giác ở da, dễ bị bỏng do túi chườm, chăn điện mà không biết. Không để túi chườm áp lâu một chỗ.
Dấu hiệu ngộ độc khí CO: đau đầu, chóng mặt, buồn nôn, mệt lả, tức ngực, lơ mơ. Khi thấy, mở toang cửa hoặc đưa người bệnh ra chỗ thoáng, rồi gọi 115 ngay. Người vào cứu phải cẩn thận, không ở lâu trong phòng còn nhiều khí.
Ăn uống mùa rét
- Ăn đủ bữa, đủ bốn nhóm chất: tinh bột, đạm, béo, rau quả. Cơ thể cần năng lượng để giữ ấm.
- Ăn nóng, uống nước ấm. Tránh đồ ăn vừa lấy trong tủ lạnh ra.
- Ăn thêm rau xanh, quả có nhiều vitamin A, C.
- Uống đủ nước dù không khát; người già mùa rét hay ngại uống nước.
- Không uống rượu bia để chống rét. Rượu làm người thấy ấm lúc đầu nhưng lại làm cơ thể mất nhiệt nhanh hơn.
Khi nào phải gọi 115?
Gọi 115 hoặc đưa đến cơ sở y tế gần nhất ngay khi:
- Có dấu hiệu đột quỵ: méo miệng, yếu một bên người, nói khó.
- Người lạnh, lơ mơ, lú lẫn, gọi hỏi không tỉnh táo.
- Nghi ngộ độc khí than: đau đầu, buồn nôn, mệt lả sau khi ở phòng có sưởi than.
- Khó thở, đau ngực, tức ngực.
- Trẻ nhỏ bỏ bú, li bì, khó thở, co giật.
Ho, sốt, đau họng kéo dài thì đi khám, đừng tự mua thuốc uống. Người già và trẻ nhỏ chuyển nặng nhanh hơn người khỏe.
Chuẩn bị sẵn với Tiện Ích Địa Phương
- Mục Khẩn cấp trong ứng dụng Tiện Ích Nga Sơn có số gọi nhanh 112, 113, 114, 115 và đầu mối cứu hộ, lưu sẵn trên máy nên mất mạng vẫn mở được. Ứng dụng không thay thế các số khẩn cấp của Nhà nước, chỉ giúp bạn gọi nhanh hơn.
- Thông báo địa phương giúp bạn nhận tin của xã theo xã mình theo dõi.
- Mục Thợ sửa giúp tìm thợ điện quanh nhà để kiểm tra dây điện, ổ cắm, máy sưởi trước mùa rét. Giá trong gian hàng là giá tham khảo do thợ đưa lên, bạn trả tiền trực tiếp cho thợ.
- Con ở xa có thể cài cho bố mẹ: chữ to, nút to, không cần đăng nhập để xem.
Câu hỏi thường gặp
Đốt than ngoài sân rồi mang vào phòng có an toàn không?
Không an toàn. Than đã cháy đỏ vẫn tiếp tục sinh khí CO khi mang vào phòng. Đóng cửa ngủ cạnh bếp than là rất nguy hiểm, kể cả khi than đã được nhóm ở ngoài.
Uống chén rượu cho ấm người có được không?
Không nên. Rượu làm giãn mạch ngoài da nên thấy ấm lúc đầu, nhưng cơ thể lại mất nhiệt nhanh hơn, dễ bị hạ thân nhiệt. Bộ Y tế khuyến cáo không uống rượu bia trong mùa lạnh.
Người già có nên tập thể dục buổi sáng khi trời rét?
Vận động đều là tốt, nhưng ngày rét đậm, rét hại nên chuyển sang tập trong nhà, hoặc đợi trời ấm hơn mới ra ngoài. Ra ngoài thì mặc đủ ấm, đội mũ, quàng khăn, và khởi động nhẹ nhàng.
Bao nhiêu độ thì gọi là rét hại?
Theo Quyết định 18/2021/QĐ-TTg, rét hại là khi nhiệt độ không khí trung bình ngày dưới 13°C; rét đậm là dưới 15°C.
Mất mạng thì có xem được số khẩn cấp trong ứng dụng không?
Có. Danh sách khẩn cấp được lưu sẵn trên máy nên vẫn mở được khi không có mạng. Gọi điện thì vẫn cần sóng điện thoại như bình thường.
Lời cuối
Mùa rét qua nhanh, nhưng một đêm đóng cửa đốt than có thể để lại hậu quả cả đời. Giữ ấm cho người già, trẻ nhỏ bằng áo ấm, bữa cơm nóng và căn phòng thoáng khí. Chia sẻ bài này cho người thân ở quê trước khi đợt rét đầu tiên về nhé.
Nguồn tham khảo
- Quyết định 18/2021/QĐ-TTg ngày 22/4/2021 của Thủ tướng Chính phủ quy định về dự báo, cảnh báo, truyền tin thiên tai và cấp độ rủi ro thiên tai, https://caselaw.vn/van-ban-phap-luat/364101-quyet-dinh-so-18-2021-qd-ttg-ngay-22-04-2021-cua-thu-tuong-chinh-phu-quy-dinh-ve-du-bao-canh-bao-truyen-tin-thien-tai-va-cap-do-rui-ro-thien-tai
- Báo Đại biểu Nhân dân: Bộ Y tế hướng dẫn các biện pháp bảo vệ sức khỏe trong mùa lạnh, https://daibieunhandan.vn/bo-y-te-huong-dan-cac-bien-phap-bao-ve-suc-khoe-trong-mua-lanh-post358498.html
- Luật sư Việt Nam: Bộ Y tế khuyến cáo cách bảo vệ sức khỏe người dân trước thời tiết rét đậm, rét hại kéo dài, https://lsvn.vn/bo-y-te-khuyen-cao-cach-bao-ve-suc-khoe-nguoi-dan-truo-c-thoi-tiet-con-ret-dam-ret-hai-keo-dai-1703717744-a139286.html
- VOV: Tại sao đốt than trong phòng kín nguy hiểm chết người, https://vov.vn/xa-hoi/tai-sao-dot-than-trong-phong-kin-nguy-hiem-chet-nguoi-post1142042.vov
- Báo Đại biểu Nhân dân: Cảnh báo đột quỵ não khi nhiệt độ giảm sâu, https://daibieunhandan.vn/canh-bao-dot-quy-nao-khi-nhiet-do-giam-sau-10402753.html
