Thanh toán QR ở chợ quê giờ đã quen ở nhiều nơi: hàng rau, hàng thịt, quán bún dán tờ mã QR ở góc sạp, khách quét là xong, không phải lục tiền lẻ, người bán không phải thối tiền. Phiên chợ đông, mua bán nhiều, càng thấy tiện.
Nhưng cái gì tiện cũng có kẻ lợi dụng. Có người bán hàng cả buổi sáng mới biết tờ mã QR ở sạp mình đã bị dán đè. Có người giao hàng cho khách chỉ vì nhìn thấy màn hình “chuyển thành công” mà tiền không bao giờ về. Có người nhận được một khoản tiền lạ rồi bị gọi điện đòi chuyển trả vào tài khoản khác.
Bài này viết cho cả người mua và người bán ở chợ quê: quét mã thế nào cho đúng, kiểm tra tiền ra sao, và những chiêu lừa cần biết để tránh.
Mã QR thanh toán là gì?
Mã QR là ô vuông chấm đen trắng chứa thông tin tài khoản ngân hàng của người bán. Khách mở ứng dụng ngân hàng, bấm Quét QR, đưa camera vào mã, điện thoại tự điền số tài khoản và tên người nhận. Khách chỉ cần nhập số tiền và xác nhận.
Mã QR in ở sạp thường là mã chuẩn chung, quét được bằng ứng dụng của hầu hết các ngân hàng trong nước. Tiền đi thẳng từ tài khoản người mua sang tài khoản người bán, không qua người thứ ba.
Trước khi dùng: tài khoản phải sẵn sàng
Theo quy định của Ngân hàng Nhà nước, từ ngày 1/1/2025, tài khoản ngân hàng chưa đối chiếu thông tin sinh trắc học (khuôn mặt) với căn cước sẽ không giao dịch trực tuyến được. Nếu bạn mở ứng dụng mà không chuyển được tiền, hãy kiểm tra xem đã cập nhật sinh trắc học chưa, làm ngay trên ứng dụng ngân hàng hoặc ra quầy giao dịch.
Ngoài ra, từ ngày 1/7/2024, chuyển khoản trên 10 triệu đồng một lần, hoặc tổng trên 20 triệu đồng trong ngày, phải xác thực bằng khuôn mặt. Ở chợ quê, các khoản mua bán nhỏ thường không chạm mức này.
Cảnh giác: kẻ gian từng giả danh nhân viên ngân hàng gọi điện “hỗ trợ cập nhật sinh trắc học” để chiếm tài khoản. Ngân hàng không gọi điện bảo bạn cài ứng dụng lạ hay đọc mã OTP.
Với người mua: 4 bước quét mã
- Mở ứng dụng ngân hàng, chọn Quét QR.
- Đưa camera vào mã QR của người bán.
- Nhìn kỹ tên người nhận có đúng là chủ sạp không, rồi nhập số tiền.
- Xác nhận, đưa màn hình báo thành công cho người bán xem và chờ người bán xác nhận tiền đã về.
Mẹo nhỏ: hỏi tên chủ sạp trước khi quét nếu bạn mua lần đầu. Tên trên màn hình khớp với tên người bán nói thì mới bấm chuyển.
Với người bán: chuẩn bị mã QR
- Lấy mã QR trong ứng dụng ngân hàng của mình, in ra, ép plastic cho khỏi ướt.
- Dán ở chỗ khách dễ thấy, nhưng phải là chỗ mình luôn nhìn được, tránh bị dán đè.
- Ghi tên chủ tài khoản bằng chữ to cạnh mã để khách đối chiếu.
- Bật thông báo biến động số dư trên điện thoại.
- Nếu được, dùng loa báo tiền về để không phải cầm máy kiểm tra liên tục.
- Cuối buổi chợ, mở ứng dụng ngân hàng đối chiếu lại các khoản đã nhận.
Nếu bạn bán hàng chung một sạp với người nhà, thống nhất dùng một tài khoản để dễ kiểm tra. Không dán mã QR của tài khoản đang dùng để nhận lương hay để dành tiền lớn, nên dùng một tài khoản riêng cho việc buôn bán.
5 chiêu lừa khi thanh toán QR ở chợ quê
Những chiêu dưới đây đã được ngân hàng và cơ quan chức năng cảnh báo nhiều lần. Biết trước thì tránh được.
Chiêu 1: dán mã QR giả đè lên
Kẻ gian dán một tờ QR khác đè lên mã của sạp, tiền khách trả chạy vào tài khoản của chúng. Người bán nên kiểm tra mã QR mỗi sáng: sờ xem có lớp giấy dán chồng không, quét thử bằng máy mình xem tên hiện ra có đúng không. Người mua nên nhìn tên người nhận trước khi xác nhận: tên không khớp với chủ sạp thì hỏi lại.
Chiêu 2: ảnh chuyển khoản giả
Khách giơ màn hình “chuyển thành công” nhưng đó là ảnh chụp sẵn, ảnh sửa, hoặc màn hình của một ứng dụng giả. Người bán chỉ giao hàng khi thông báo tiền vào đã hiện trên điện thoại của chính mình, hoặc loa báo tiền đã đọc. Hàng giá trị lớn thì càng phải chắc.
Chiêu 3: chuyển nhầm rồi đòi lại
Ai đó chuyển vào tài khoản bạn một khoản tiền, rồi gọi điện, nhắn tin nói chuyển nhầm, đòi bạn chuyển trả vào một tài khoản khác. Đừng làm theo, vì có thể đây là tiền lừa đảo từ người khác, hoặc kẻ gian sẽ quay lại nói bạn chiếm giữ để đòi thêm. Hãy báo ngân hàng của bạn để ngân hàng xử lý theo quy trình tra soát.
Chiêu 4: mã QR lạ ngoài chợ
Mã QR dán ở cột điện, tờ rơi “quét nhận quà”, “quét để nhận voucher” có thể dẫn đến trang giả để lấy tài khoản, hoặc dụ cài ứng dụng lạ. Chỉ quét mã QR để trả tiền mua hàng, không quét mã lạ để nhận quà, nhận thưởng.
Chiêu 5: giả nhân viên ngân hàng, nhà mạng
Kẻ gian gọi xưng nhân viên ngân hàng báo “tài khoản sắp bị khóa vì chưa cập nhật”, rồi gửi đường link hoặc đòi mã OTP. Theo cảnh báo của các ngân hàng, đây là thủ đoạn phổ biến từ khi có quy định sinh trắc học. Ngân hàng không yêu cầu khách đọc mã OTP hay cài ứng dụng qua đường link. Cúp máy, tự gọi tổng đài in trên thẻ hoặc trong ứng dụng để hỏi.
Ông bà dùng QR có an toàn không?
An toàn nếu dặn kỹ vài điều:
- Chỉ quét khi mình mua hàng, không quét mã lạ.
- Kiểm tra tên người nhận trước khi bấm chuyển.
- Không đọc mã OTP, mật khẩu cho ai.
- Đặt hạn mức chuyển tiền mỗi ngày thấp trong ứng dụng ngân hàng.
- Con cháu ngồi cùng ông bà vài lần đầu, viết các bước ra giấy.
Với ông bà bán hàng ngoài chợ, một chiếc loa báo tiền về là thứ rất đáng mua: không phải đọc màn hình, nghe loa đọc là biết khách đã trả.
Làm việc này trên Tiện Ích Địa Phương
Ứng dụng Tiện Ích Địa Phương (sắp ra mắt ở Nga Sơn) không giữ tiền và không đứng giữa thanh toán. Ở bản đầu tiên, ứng dụng không có ví, không nhận tiền: bạn tìm người bán, thợ, quán ăn trong vùng, rồi gọi điện, nhắn tin, hẹn gặp và trả tiền trực tiếp cho họ theo cách hai bên thống nhất.
- Chợ quê: tin đăng bán được Ban quản trị khu vực duyệt trước khi hiện lên. Đăng tin miễn phí.
- Nhắn tin trong ứng dụng che số điện thoại của hai bên và cảnh báo khi tin nhắn có dấu hiệu lừa đảo, ví dụ đòi chuyển tiền cọc, gửi đường link lạ.
- Đánh giá chỉ mở sau khi đã thật sự liên hệ, nên bạn đọc được nhận xét của người từng mua bán.
Người dân dùng ứng dụng không mất phí. Gian hàng của người bán cũng được kết nối miễn phí, không hoa hồng.
Câu hỏi thường gặp
Quét QR có mất phí không?
Phí chuyển khoản tùy chính sách của từng ngân hàng. Hãy xem biểu phí trong ứng dụng ngân hàng của bạn.
Chuyển nhầm tài khoản thì làm sao?
Gọi ngay tổng đài ngân hàng của mình, cung cấp thông tin giao dịch để được hỗ trợ tra soát. Không tự liên hệ qua số lạ tự xưng là người nhận hay nhân viên ngân hàng.
Người bán có cần mở tài khoản riêng để nhận tiền chợ không?
Không bắt buộc, nhưng nên dùng một tài khoản riêng cho buôn bán, ít tiền để dành trong đó. Như vậy dễ đối chiếu cuối ngày và đỡ thiệt nếu có sự cố.
Khách nói đã chuyển mà mình chưa thấy tiền thì sao?
Lịch sự nhờ khách chờ một chút, mở ứng dụng ngân hàng kiểm tra lại. Đôi khi hệ thống chậm vài phút. Chưa thấy tiền thì chưa giao hàng, hoặc nhờ khách trả tiền mặt.
Ai đó nhờ mình nhận tiền hộ rồi chuyển đi tiếp có sao không?
Đừng nhận. Tài khoản của bạn có thể bị dùng để chuyển tiền lừa đảo, và chính bạn sẽ gặp rắc rối với ngân hàng, công an. Không cho mượn, không cho thuê tài khoản ngân hàng.
Chợ quê vẫn là chợ quê, chỉ thêm tờ mã QR ở góc sạp. Tiện cho người mua, gọn cho người bán, miễn là ai cũng nhìn tên trước khi bấm và nghe loa trước khi giao hàng. Chia sẻ bài này cho các cô bác bán hàng ngoài chợ nhé.
Ảnh: tiểu thương ở chợ Việt Nam, tác giả multimolti, CC BY-SA 3.0; mua bán ở chợ, tác giả McKay Savage, CC BY 2.0. Nguồn: Wikimedia Commons.
Nguồn tham khảo:
- Ngân hàng Nhà nước, Quyết định 2345/QĐ-NHNN về xác thực sinh trắc học (LuatVietnam): https://luatvietnam.vn/tin-van-ban-moi/tu-2024-chuyen-khoan-tren-10-trieu-dong-phai-xac-thuc-sinh-trac-hoc-186-96491-article.html
- Ngân hàng Nhà nước, Thông tư 17/2024/TT-NHNN, dừng giao dịch trực tuyến với tài khoản chưa bổ sung sinh trắc học từ 1/1/2025 (Tạp chí Thị trường Tài chính Tiền tệ): https://thitruongtaichinhtiente.vn/ngung-giao-dich-truc-tuyen-voi-khach-hang-chua-bo-sung-thong-tin-sinh-trac-hoc-tu-ngay-1-1-2025-63814.html
- Ngân hàng Nhà nước Việt Nam: https://sbv.gov.vn
