Làm căn cước cho người già trong nhà thường bắt đầu bằng một chuyện rất đời thường: mẹ đi khám bệnh, quầy tiếp đón hỏi giấy tờ, mới phát hiện bà vẫn cầm tấm chứng minh nhân dân cũ đã hết giá trị. Hoặc bố nằm một chỗ sau đợt tai biến, con cháu muốn rút tiền lương hưu, làm sổ đỏ, đổi thẻ bảo hiểm, nơi nào cũng hỏi căn cước. Bố không ra xã được, con thì ở xa, biết làm sao.
Tin vui là luật đã tính đến trường hợp này. Bài viết dưới đây nói rõ ai trong nhà cần làm hoặc đổi căn cước, cần chuẩn bị gì, có xin cán bộ đến tận nhà được không, mất bao nhiêu tiền, và làm xong thì tích hợp lên VNeID ra sao. Mọi quy định đều có thể được điều chỉnh, nên trước khi đi, bạn gọi hỏi công an xã nơi bố mẹ đang ở một câu.
Người già trong nhà có cần làm căn cước không
Luật Căn cước số 26/2023/QH15 có hiệu lực từ ngày 01/7/2024. Với người lớn tuổi, có mấy trường hợp hay gặp:
- Còn giữ chứng minh nhân dân 9 số hoặc 12 số: theo luật, chứng minh nhân dân chỉ dùng được đến hết ngày 31/12/2024. Từ năm 2025, cần làm căn cước để thay.
- Đang có thẻ căn cước công dân gắn chip còn hạn: vẫn dùng bình thường đến hết thời hạn ghi trên thẻ, không bắt buộc đổi.
- Thẻ căn cước công dân đã hết hạn: cần làm thủ tục cấp đổi sang thẻ căn cước mới.
- Sắp hoặc vừa đủ 60 tuổi: luật quy định phải cấp đổi khi đủ 14, 25, 40 và 60 tuổi. Sau mốc 60 tuổi, luật không đặt thêm mốc đổi thẻ theo tuổi nào nữa.
- Thẻ bị mất, hỏng, hoặc thông tin trên thẻ sai: làm cấp lại hoặc cấp đổi.
Thẻ cấp đổi trong vòng 2 năm trước mốc tuổi phải đổi thì vẫn dùng được đến mốc đổi tiếp theo. Nghĩa là nếu bố bạn 58 tuổi rưỡi mà đi làm thẻ, thì đến 60 tuổi không phải làm lại.
Vì sao nên làm sớm dù ông bà ít ra ngoài? Vì căn cước là giấy tờ gốc cho rất nhiều việc khác: khám chữa bệnh bằng bảo hiểm y tế, nhận lương hưu, trợ cấp, làm giấy tờ nhà đất, mở tài khoản ngân hàng, làm giấy ủy quyền cho con cháu. Lúc cần gấp mới đi làm thì thường không kịp.
Giấy tờ cần chuẩn bị
Thông tin của công dân đã có trong Cơ sở dữ liệu quốc gia về dân cư, nên hồ sơ không còn nhiều giấy như trước. Bạn chuẩn bị:
- Thẻ căn cước công dân hoặc chứng minh nhân dân cũ của ông bà, nếu còn. Khi làm thẻ mới, cán bộ sẽ thu lại thẻ cũ.
- Giấy tờ chứng minh nếu cần sửa thông tin, ví dụ giấy khai sinh, quyết định cải chính hộ tịch, khi tên hoặc ngày sinh trong dữ liệu chưa đúng.
- Giấy tờ chứng minh thuộc diện được miễn lệ phí, nếu có, như giấy xác nhận khuyết tật hay giấy tờ người có công.
- Số điện thoại của ông bà hoặc của con cháu để nhận tin báo và đăng ký tài khoản VNeID.
Khi làm thẻ, cán bộ sẽ chụp ảnh chân dung, thu vân tay và mống mắt. Với người già, tay run hay vân tay mòn là chuyện thường, cán bộ có kinh nghiệm xử lý, con cháu không cần lo. Nên cho ông bà mặc áo có cổ, gọn gàng, bỏ kính khi chụp ảnh.
Nếu ông bà bị lẫn, khó khăn trong nhận thức, hoặc đã được tòa án tuyên mất năng lực hành vi dân sự, Luật Căn cước quy định phải có người đại diện hợp pháp hỗ trợ làm thủ tục. Thường là vợ, chồng hoặc con. Bạn nên mang theo giấy tờ thể hiện quan hệ và hỏi trước công an xã cần thêm gì.
Người ốm không đi được: xin cấp căn cước tại nhà
Luật Căn cước cho phép cơ quan quản lý căn cước, trong trường hợp cần thiết, tổ chức làm thủ tục cấp thẻ tại xã, tại cơ quan, đơn vị, hoặc tại chỗ ở của công dân. Trên thực tế, công an nhiều địa phương đã đưa máy móc đến tận nhà để làm căn cước cho người già yếu, người ốm, người khuyết tật không đi lại được. Việc này tùy điều kiện về người và thiết bị của từng nơi, nên bạn cần chủ động hỏi.
Cách làm cụ thể:
- Con cháu hoặc người nhà đến công an xã nơi ông bà đang ở, hoặc gọi điện, nói rõ hoàn cảnh: tuổi, bệnh, không thể đi lại.
- Hỏi xem xã có tổ chức cấp lưu động không, lịch thế nào, cần chuẩn bị gì. Từ tháng 3/2025, việc cấp căn cước đã chuyển từ công an cấp huyện về công an cấp xã, nên công an xã là đầu mối đúng.
- Hẹn ngày giờ. Hôm đó, dọn một góc nhà đủ sáng, có ổ điện, có bàn để đặt máy.
- Để ông bà ngồi dựa thẳng nếu được, chuẩn bị nền tường sáng màu để chụp ảnh.
- Ký xác nhận thông tin, hỏi cán bộ ngày trả thẻ và cách nhận.
Người ốm nằm một chỗ thì việc thu vân tay và chụp ảnh có thể mất thời gian hơn. Bạn cứ nói trước tình trạng của ông bà để cán bộ sắp xếp. Đừng nhờ người ngoài “lo làm tại nhà” có thu tiền: làm căn cước chỉ có cán bộ công an thực hiện, không qua trung gian.
Lệ phí: người từ đủ 60 tuổi được miễn
Theo Luật Căn cước, công dân không phải nộp lệ phí khi được cấp thẻ căn cước lần đầu. Với cấp đổi và cấp lại, Thông tư 73/2024/TT-BTC của Bộ Tài chính quy định mức chung:
- Cấp đổi: 50.000 đồng một thẻ.
- Cấp lại: 70.000 đồng một thẻ.
Thông tư này cũng miễn lệ phí cấp đổi, cấp lại cho một số nhóm, trong đó có: người cao tuổi theo Luật Người cao tuổi (công dân từ đủ 60 tuổi), trẻ em, người khuyết tật, người có công với cách mạng và thân nhân. Như vậy phần lớn ông bà đi làm căn cước không mất lệ phí. Nếu nhận thẻ qua bưu điện thì có thể mất cước chuyển phát, cán bộ sẽ báo trước.
Luật quy định trong 07 ngày làm việc kể từ khi nhận đủ hồ sơ, cơ quan quản lý căn cước phải cấp thẻ. Nơi có điều kiện thì có thể nhanh hơn.
Tích hợp lên VNeID để đỡ mang giấy
Khi làm căn cước, bạn có thể đăng ký luôn tài khoản định danh điện tử mức 2 cho ông bà. Có tài khoản này, thông tin căn cước hiện trên ứng dụng VNeID, dùng thay thẻ ở nhiều nơi. Bạn còn tích hợp được thẻ bảo hiểm y tế để đi khám chỉ cần mở điện thoại, và xem được sổ sức khỏe điện tử ở những nơi đã triển khai.
Ông bà không dùng điện thoại thông minh? Không sao. Thẻ căn cước bằng nhựa vẫn là giấy tờ đầy đủ giá trị. Tài khoản VNeID chỉ là thêm một cách tiện. Nếu cài trên máy của ông bà, con cháu nên:
- Ghi mật khẩu vào một chỗ kín trong nhà, không lưu trong tin nhắn.
- Dặn ông bà không đọc mã xác nhận cho bất kỳ ai gọi đến.
- Giải thích rằng công an không gọi điện bắt cài ứng dụng lạ hay chuyển tiền để “cập nhật căn cước”.
Kẻ gian rất hay giả danh công an gọi cho người già với lý do “thẻ căn cước bị lỗi, cần cập nhật”. Đây là lừa đảo. Mọi việc về căn cước chỉ làm tại công an xã hoặc trên ứng dụng VNeID chính thức.
Con ở xa lo cho bố mẹ thế nào
Không về được thì vẫn lo được kha khá:
- Gọi cho công an xã nơi bố mẹ ở, trình bày hoàn cảnh, hỏi lịch cấp lưu động.
- Nhờ anh chị em, họ hàng gần nhà có mặt hôm cán bộ đến.
- Nếu cần người ở cùng bố mẹ vài buổi trong ngày, có thể tìm người giúp việc chăm người già trong vùng, thỏa thuận trực tiếp và trả tiền trực tiếp cho họ.
- Chọn nhận thẻ qua bưu điện về đúng địa chỉ nhà, nếu nơi làm có hình thức này.
Trên Tiện Ích Địa Phương
Ứng dụng Tiện Ích Nga Sơn đang chuẩn bị ra mắt. Mục Danh bạ sẽ có số điện thoại, địa chỉ công an xã và bộ phận một cửa của từng xã, tìm được cả theo tên xã cũ, có chỉ đường. Mục Dịch vụ công có hướng dẫn thủ tục căn cước bằng lời thường, kèm link sang cổng chính thức. Mục Giúp việc giúp tìm người chăm ông bà đã được Ban quản trị khu vực xác minh.
Tiện Ích Địa Phương không phải ứng dụng của Nhà nước, không nhận hồ sơ căn cước và không thu thông tin cá nhân cho thủ tục này.
Câu hỏi thường gặp
Bố tôi đã có căn cước công dân gắn chip, có phải đổi không?
Không bắt buộc. Thẻ căn cước công dân còn hạn vẫn dùng đến hết thời hạn ghi trên thẻ. Chỉ khi hết hạn, mất, hỏng hay sai thông tin mới cần làm lại.
Mẹ tôi vẫn cầm chứng minh nhân dân, có sao không?
Chứng minh nhân dân đã hết giá trị sử dụng từ sau ngày 31/12/2024. Mẹ bạn nên làm căn cước sớm. Các giấy tờ cũ có ghi số chứng minh nhân dân, như sổ đỏ, sổ tiết kiệm, vẫn còn giá trị, không phải đổi theo.
Ông nằm liệt giường, có bắt buộc ra xã không?
Luật cho phép làm thủ tục tại chỗ ở của công dân khi cần thiết. Người nhà đến hoặc gọi công an xã trình bày để được xếp lịch cấp lưu động, tùy điều kiện của địa phương.
Người trên 60 tuổi làm căn cước có mất tiền không?
Cấp lần đầu không thu lệ phí. Cấp đổi, cấp lại cho người cao tuổi được miễn lệ phí theo Thông tư 73/2024/TT-BTC. Cước gửi thẻ qua bưu điện, nếu chọn, là khoản riêng.
Con cháu có làm căn cước thay ông bà được không?
Không. Thẻ cần ảnh, vân tay, mống mắt của chính ông bà nên người làm thẻ phải có mặt, ở trụ sở hoặc tại nhà khi được cấp lưu động. Con cháu chỉ hỗ trợ, và đi cùng làm người đại diện khi ông bà khó khăn về nhận thức.
Một tấm thẻ nhỏ mà gỡ được bao việc lớn cho bố mẹ lúc ốm đau. Bạn chia sẻ bài này cho anh chị em trong nhà, nhất là ai đang ở xa quê, để cùng lo cho ông bà.
Nguồn tham khảo
- Luật Căn cước số 26/2023/QH15 (Điều 21, 23, 26, 38, 46): https://vbpl.vn/TW/Pages/vbpq-toanvan.aspx?ItemID=165958
- Toàn văn Luật Căn cước, Cổng Xây dựng chính sách, pháp luật – Chính phủ: https://xaydungchinhsach.chinhphu.vn/toan-van-luat-can-cuoc-119240130064813615.htm
- Thông tư 73/2024/TT-BTC về lệ phí cấp đổi, cấp lại thẻ căn cước: https://luatvietnam.vn/thue/thong-tu-73-2024-tt-btc-muc-thu-che-do-thu-nop-le-phi-cap-doi-cap-lai-the-can-cuoc-368911-d1.html
- Báo Luật sư Việt Nam, trường hợp miễn lệ phí cấp đổi, cấp lại thẻ căn cước: https://lsvn.vn/truong-hop-mien-le-phi-cap-doi-cap-lai-the-can-cuoc-a149353
- LuatVietnam, thủ tục chuyển từ công an cấp huyện về công an cấp xã từ 01/3/2025: https://luatvietnam.vn/hanh-chinh/nhung-thu-tuc-nao-tu-lam-o-cong-an-huyen-chuyen-ve-lam-o-cap-xa-570-101192-article.html
- VOV, Công an Cà Mau đến tận nhà cấp căn cước cho người yếu thế: https://vov.vn/xa-hoi/tin-24h/cong-an-ca-mau-den-tan-nha-cap-can-cuoc-cho-nguoi-yeu-the-post1318458.vov
