Chuyển đổi số nông thôn là gì? Nói gọn: là đưa những việc hằng ngày ở quê lên điện thoại và máy tính để làm nhanh hơn, rẻ hơn, ít phải đi lại hơn. Làm giấy tờ không phải xếp hàng, xem thẻ bảo hiểm y tế trên điện thoại, trả tiền chợ bằng mã QR, bán gà vịt, rau trái cho người ở xa, nhận thông báo của xã ngay trong máy.
Nhiều bà con nghe chữ “chuyển đổi số” thì thấy xa vời, nghĩ là chuyện của thành phố, của người trẻ. Thật ra người ở quê lại là người được lợi nhiều: đường xa, con cháu đi làm xa, việc gì cũng phải lên xã. Bài này giải thích bằng lời thường chuyển đổi số là gì, lợi gì, lo gì, và bắt đầu từ đâu.
Chuyển đổi số nông thôn là gì, nói bằng lời thường
Có thể hiểu qua ba lớp, từ dễ đến khó:
- Người dân biết dùng: điện thoại thông minh, Zalo, ứng dụng ngân hàng, VNeID. Đây gọi là kỹ năng số.
- Chính quyền làm việc trên mạng: hồ sơ nộp trực tuyến, thông báo qua loa và qua điện thoại, dữ liệu dân cư dùng chung để người dân không phải khai đi khai lại.
- Kinh tế ở quê dùng công nghệ: hộ kinh doanh nhận tiền qua QR, nông dân bán hàng online, làng nghề giới thiệu sản phẩm lên mạng.
Nhà nước đang làm gì cho chuyển đổi số?
Năm 2020, Thủ tướng Chính phủ phê duyệt Chương trình Chuyển đổi số quốc gia (Quyết định 749/QĐ-TTg), trong đó người dân là trung tâm. Từ năm 2022, ngày 10 tháng 10 hằng năm được chọn là Ngày Chuyển đổi số quốc gia (Quyết định 505/QĐ-TTg). Mỗi dịp này, các tỉnh, trong đó có Thanh Hóa, đều có hoạt động đưa kỹ năng số đến từng thôn, từng nhà.
Ở cấp thôn, nhiều nơi có tổ công nghệ số cộng đồng, thường gồm cán bộ thôn, đoàn viên thanh niên, công an xã. Tổ này đi đến từng nhà hướng dẫn cài VNeID, nộp hồ sơ trực tuyến, dùng ứng dụng ngân hàng an toàn. Bà con không biết thì cứ hỏi, đó đúng là việc của các tổ này.
Lợi ích cụ thể cho bà con
- Đỡ đi lại: nhiều thủ tục nộp trực tuyến được, chỉ lên xã khi thật cần.
- Đỡ giấy tờ: căn cước, thẻ bảo hiểm y tế, giấy phép lái xe có thể tích hợp trên VNeID.
- Đỡ mang tiền mặt: trả tiền chợ, tiền điện, tiền nước bằng điện thoại.
- Bán được xa hơn: nông sản, đồ thủ công đến tay khách ở tỉnh khác.
- Biết tin nhanh hơn: lịch cắt điện, tiêm chủng, mưa bão, thông báo của xã đến ngay điện thoại.
- Con cháu ở xa lo được cho bố mẹ: gọi video, tìm thợ, tìm người giúp việc từ xa.
Một ngày ở quê khi đã quen dùng điện thoại
Buổi sáng, bác nông dân nghe loa xã và đọc thêm thông báo trên điện thoại: chiều nay cắt điện để sửa đường dây. Bác sạc sẵn đèn tích điện. Đi chợ, cô bán rau dán mã QR ở sạp, bác quét trả tiền, không phải chờ thối lại tiền lẻ.
Buổi trưa, bà đưa cháu đi khám ở trạm y tế, mở VNeID đưa thẻ bảo hiểm y tế, không phải lục tìm thẻ giấy. Buổi chiều, con gái ở xa gọi video, nhờ được người thợ trong xã sang sửa máy bơm cho bố mẹ. Buổi tối, cả nhà xem tin thời tiết, biết có đợt mưa lớn để kê đồ lên cao. Không có gì cao siêu, chỉ là vài việc quen thuộc được làm nhanh hơn.
Những lo lắng thường gặp, và cách gỡ
“Tôi già rồi, học không nổi”
Không cần học hết. Mỗi người chỉ cần vài việc mình thật sự dùng: nghe gọi video, mở thẻ bảo hiểm y tế trên VNeID, quét mã QR trả tiền. Học từng việc một, nhờ con cháu hoặc tổ công nghệ số cộng đồng ở thôn hướng dẫn, ghi các bước ra giấy dán cạnh chỗ để điện thoại.
“Sợ bị lừa, mất tiền”
Lo là đúng, nhưng tránh được. Ba nguyên tắc: không đưa mã OTP cho ai, không bấm đường link lạ, ai gọi đòi chuyển tiền thì cúp máy và hỏi người thân. Dùng công nghệ an toàn cũng là một phần của kỹ năng số.
“Mạng ở quê yếu”
Sóng điện thoại ở nông thôn đã phủ rộng hơn nhiều so với trước. Với những việc quan trọng như số khẩn cấp, nên chọn ứng dụng lưu sẵn dữ liệu trên máy để mất mạng vẫn xem được.
Bắt đầu từ đâu? 5 việc cho mỗi gia đình
- Kích hoạt tài khoản định danh điện tử VNeID mức 2 cho người lớn trong nhà.
- Tích hợp thẻ bảo hiểm y tế lên VNeID để đi khám không cần thẻ giấy.
- Mở một tài khoản ngân hàng, cài ứng dụng ngân hàng, học quét mã QR.
- Bật bảo mật hai lớp cho Zalo, Facebook để không bị chiếm tài khoản.
- Cài một ứng dụng tiện ích của địa phương để có danh bạ xã, số khẩn cấp, thông báo trong tay.
Không cần làm cả năm việc trong một tuần. Mỗi tháng làm một việc là đủ. Người trẻ trong nhà nên ngồi cùng ông bà, làm từng bước chậm rãi, để ông bà tự bấm chứ đừng bấm hộ. Bấm hộ thì nhanh, nhưng lần sau ông bà vẫn không biết. Ghi các bước ra một tờ giấy chữ to, kẹp cạnh điện thoại.
Khi đã quen, hãy giúp lại người khác: hàng xóm, bạn già cùng hội, người trong họ. Chuyển đổi số ở quê đi nhanh nhất khi người biết chỉ cho người chưa biết, ngay trong xóm mình.
Chuyển đổi số không làm mất nét quê
Có người lo rằng dùng điện thoại nhiều thì xóm làng thưa vắng. Thật ra, công nghệ dùng đúng cách giúp giữ nét quê: làng nghề cói có thêm khách, đặc sản quê được biết đến xa hơn, con cháu ở xa vẫn thấy mặt ông bà mỗi tối. Cái tình làng nghĩa xóm vẫn ở đó, chỉ là có thêm một sợi dây nối.
Làm việc này trên Tiện Ích Địa Phương
Tiện Ích Địa Phương gom các tiện ích của khu vực vào một ứng dụng, đang chuẩn bị ra mắt, khu vực đầu tiên là Tiện Ích Nga Sơn gồm 6 xã:
- Danh bạ công và bản đồ: số ủy ban xã, trạm y tế, trường học, công an xã, có nút gọi và chỉ đường.
- Khẩn cấp & Cứu hộ: số khẩn cấp lưu sẵn trên máy, mất mạng vẫn mở được.
- Thông báo địa phương: thông báo của xã đến thẳng điện thoại người theo dõi xã đó.
- Hướng dẫn dịch vụ công: thủ tục cần giấy tờ gì, lệ phí, nộp ở đâu, kèm đường dẫn đến cổng chính thức.
- Kết nối miễn phí: thợ sửa, nhà hàng, giúp việc, gia sư, vật liệu xây dựng, Chợ quê.
Chữ to, nút to, không cần đăng nhập để xem, người dân dùng miễn phí. Ứng dụng không phải ứng dụng của Nhà nước và không nhận hồ sơ hành chính; nộp hồ sơ vẫn qua Cổng Dịch vụ công hoặc bộ phận một cửa của xã.
Câu hỏi thường gặp
Chuyển đổi số có bắt buộc không?
Không ai bắt bà con phải bỏ cách làm cũ. Nhưng càng nhiều dịch vụ chuyển lên mạng, người biết dùng sẽ càng đỡ vất vả. Nên học dần từ những việc mình hay làm nhất.
Không có điện thoại thông minh thì sao?
Vẫn làm thủ tục trực tiếp ở xã như bình thường. Khi có điều kiện, một chiếc điện thoại màn hình to, pin khỏe là đủ dùng, không cần máy đắt.
Ai hướng dẫn người dân ở thôn?
Ở nhiều địa phương có tổ công nghệ số cộng đồng, thường gồm cán bộ thôn, đoàn viên thanh niên, công an xã. Hãy hỏi trưởng thôn để biết ai hỗ trợ ở thôn mình.
Ngày Chuyển đổi số quốc gia là ngày nào?
Là ngày 10 tháng 10 hằng năm, theo Quyết định 505/QĐ-TTg năm 2022. Dịp này thường có nhiều hoạt động hướng dẫn kỹ năng số cho người dân.
Dùng VNeID, ứng dụng ngân hàng có an toàn không?
An toàn nếu bạn giữ kỹ mật khẩu, mã OTP, chỉ cài ứng dụng từ kho ứng dụng chính thức và không bấm link lạ. Ai hỏi mã OTP là kẻ gian.
Chuyển đổi số không bắt đầu từ máy móc đắt tiền, mà từ việc một người biết thêm một thao tác giúp cuộc sống đỡ vất vả. Hãy chia sẻ bài này cho bố mẹ, ông bà ở quê, và cùng học từng bước.
Nguồn tham khảo:
- Quyết định 749/QĐ-TTg ngày 03/6/2020 phê duyệt Chương trình Chuyển đổi số quốc gia: chinhphu.vn
- Quyết định 505/QĐ-TTg ngày 22/4/2022 về Ngày Chuyển đổi số quốc gia: chinhphu.vn
Ảnh: Cửa biển Lạch Sung (Thanh Hóa), tác giả Gió Đông, phạm vi công cộng; Chùa Tiền Nga Sơn, tác giả Mai Trung Dung, phạm vi công cộng; người dùng điện thoại, tác giả Tony Lam Hoang, CC0. Nguồn: Wikimedia Commons.
